Wyobraź sobie środek lata w Białymstoku. Stoisz na Rynku Kościuszki. Z nieba leje się żar, a pod nogami masz rozgrzaną do czerwoności betonową patelnię. Szukasz choćby skrawka cienia, żeby złapać oddech, ale wokół nie ma wysokich drzew. Czujesz, jak gorące, ciężkie powietrze dusi, a przebywanie w centrum miasta staje się wręcz fizycznym wyzwaniem. Dokładnie w takim momencie zrodził się pomysł, który miał ten problem realnie rozwiązać.
To jest właśnie „Chłodocień”. Zgłosiłem ten projekt do Budżetu Obywatelskiego z myślą o mieszkańcach Białegostoku, którzy co roku uciekają z głównego placu miasta przed upałem. Nie chciałem jednak stawiać tam zwykłych, prowizorycznych namiotów czy mało skutecznych i nieinnowacyjnych kurtyn wodnych. Chciałem, żeby to rozwiązanie miało duszę, czerpało z tego, z czego Białystok słynął przed laty – z naszej bogatej historii tkackiej i włókienniczej oraz było innowacyjnym rozwiązaniem na miarę XXI wieku.
„Chłodocień” zakładał stworzenie na Rynku modułowej, zadaszonej strefy relaksu, gdzie główną rolę odgrywałyby właśnie tkaniny. Zaprojektowałem wykorzystanie specjalistycznych, innowacyjnych materiałów. Wyobraź to sobie: jasne żagle rozpięte na estetycznych, drewnianych konstrukcjach, które dają głęboki cień, wsparte dodatkowo systemem dysz rozpylających wodną mgiełkę. Co niezwykle ważne, zadaszenie nie zaburzałoby historycznej osi widokowej na Ratusz.
Ale to nie byłby tylko zwykły cień. Te nowoczesne tkaniny miały za zadanie odbijać szkodliwe promieniowanie UV. Co więcej, materiały te byłyby pokryte fotokatalizatorem (m.in. dwutlenkiem tytanu). Pod wpływem słońca zachodziłaby w nich reakcja, dzięki której zadaszenie zachowywałoby się jak wielki filtr – oczyszczałoby miejskie powietrze ze smogu i lotnych związków organicznych, dając mieszkańcom świeży „oddech”. Żadne miasto w Polsce nie ma dziś takiego rozwiązania – to idealne połączenie naszego dziedzictwa tkackiego z zaawansowaną technologią.
Pomyślisz pewnie, że taki pomysł to gotowy kandydat do głosowania. W końcu Budżet Obywatelski to rzekomo narzędzie, dzięki któremu możesz wziąć sprawy w swoje ręce i zmieniać miasto na lepsze, bardziej zielone i przyjazne. Niestety, w białostockim magistracie ta piękna idea zderza się z brutalnym murem urzędniczej selekcji.
Zamiast dialogu, próby dostosowania ewentualnych detali czy wspólnego omówienia wymogów konserwatora zabytków, „Chłodocień” został z urzędu odrzucony już na etapie weryfikacji. Dlaczego? Bo nieszablonowe rozwiązania wymagają elastyczności i chęci zrozumienia problemu. Znacznie łatwiej jest znaleźć przepis, by pomysł zablokować, niż wspólnie poszukać drogi do jego realizacji. Urzędnicze „nie da się” wygrywa tu z innowacją.
Zobacz teraz, na co ostatecznie wydawane są publiczne pieniądze – Twoje pieniądze. Jak niedawno obnażyły to ogólnopolskie media internetowe, m.in. w bezlitosnym zestawieniu absurdów przygotowanym przez Kanał Zero, urzędnicy bez mrugnięcia okiem zatwierdzają projekty, które budzą politowanie całej Polski.
Kładka nad małym, niemal wyschniętym rowem w Rezerwacie Zwierzyniec za ponad 180 tysięcy złotych? Proszę bardzo, pieczątka „zatwierdzono” wbita. Plenerowa siłownia w Ignatkach-Osiedle, postawiona na podmokłym, bagnistym terenie, która błyskawicznie dorobiła się miana słynnej „siłowni dla bobrów”? Żaden problem, wymogi formalne najwyraźniej zostały spełnione. Urzędnicza machina akceptuje inwestycje zupełnie bezużyteczne – jeśli projekt nie narusza infrastruktury podziemnej, często po prostu przechodzi, stając się jedynie kuriozalnym pomnikiem urzędniczej bylejakości.
Tym samym, przez brak wyobraźni na etapie weryfikacji, zostajesz pozbawiony szansy na decyzję. Zamiast chłodnego, przyjemnego schronienia z oczyszczających powietrze tkanin, w Białymstoku będziemy mieli kolejną siłownię dla dzikich zwierząt albo kładkę nad rowem. Dopóki system będzie przepuszczał takie absurdy, a odrzucał projekty faktycznie poprawiające komfort życia, o nowoczesnym mieście możemy tylko pomarzyć.
Nie zależy mi na udowadnianiu urzędnikom racji. Zależy mi na tym, aby w naszych miastach żyło się lepiej. Dlatego udostępnię całą koncepcję „Chłodocienia” – wraz z wizualizacjami i założeniami funkcjonalnymi – całkowicie za darmo, na licencji open source.
Skoro białostocki magistrat nie widzi w tym potencjału, być może skorzysta z tego inna gmina, innowacyjna organizacja pozarządowa, a może lokalny biznes, który zechce zasponsorować taką strefę wytchnienia dla swoich klientów. Idea jest gotowa do wzięcia. Wystarczy odrobina chęci do działania – cechy, której na etapie weryfikacji Budżetu Obywatelskiego wyraźnie zabrakło.
